Bevrijd door gevangenen.

Stilletjes aan begint het leven weer op te bouwen, doe-het-zelf winkels, tuincentra's, containerparken ... openen voor het eerst na de crisis terug de deuren. Het voelt als een lichte bevrijding na toch wel een zware periode. Ook 75 jaar geleden was er een bevrijding, de bevrijding van Europa die bezet was door het Duitse leger.

Vandaag ga ik het hebben over de bevrijding van Buchenwald, een concentratiekamp bevrijd door zijn gevangenen.

Het concentratiekamp ligt in een bosrijke omgeving nabij de stad Weimar. Het kamp is bijna volledig afgesloten van de buitenwereld en werd aangelegd in 1937 door SS'ers en gevangenen. De SS is een afkorting voor Schutztaffel. De groepering groeide uit tot wat de Nazi's beschouwden als een elite-eenheid. De SS'ers hadden dan ook hun eigen hiërarchie, uniformen, logo, ... Het symbool van de SS bestaat uit twee bliksemschichten.

Het Amerikaans 9th Armored Infantry Battalion bereikten op 11 april 1945 het Duitse concentratiekamp Buchenwald tot grote verassing bleek het kamp al bevrijd te zijn. Dit niet door een ander leger, maar door het geheime leger in het kamp, die zich door de jaren heen had opgebouwd. De gevangenen hebben zich enkele uren voor de komst van de Amerikanen zelfstandig bevrijd. Het verzet in het kamp was al tijdens de oorlog zeer sterk. Aanvankelijk bestond de gevangenenpopulatie vooral uit Duitsers, maar doorheen de jaren kwamen er Polen, Russen en Tsjech-Slovaken er bij. Zo groeide de diversiteit binnen in het kamp. Met die verschillende nationaliteiten bestonden er ook verschillende verzetsgroepen in het kamp. Die verzetsgroepen smelten samen in de zomer van 1943, ook in 1944 sluit een groep Belgen aan het Internationaal Comité.

Leden van het Internationaal Comité. Kind-gevangenen mochten hun wapen bijhouden.

Het plan om zichzelf te bevrijden kwam er niet van dag op dag. De geheime militaire organisatie slaagde er in om van losse onderdelen een radio te maken waarmee de gevangenen geallieerde uitzendingen konden beluisteren. Door die uitzendingen kwamen ook de gevangenen te weten dat het Duitse leger aan het verliezen was. Uit schrik dat de Duitse bewakers op het einde van de oorlog de gevangenen zouden uitmoorden, verzamelden ze wapens. De gevangenen van Buchenwald werkten in een wapenfabriek, zo konden zij vanaf 1943 wapens binnen in het kamp smokkelen.

Leden van het Belgisch comité

Om 14.30 uur op 11 april 1945 horen de gevangenen de eerste Amerikaanse geweerschoten te noorden van Buchenwald, dat zet het comité aan om de aanval op de overblijvende bewakers in. Steeds grotere delen van het kamp vallen in handen van de gevangenen. Na een uur was de aanval gedaan, de bewakers werden gevangen genomen door de gevangenen en werden op gesloten. In de late namiddag komt het Amerikaanse leger toe en zagen dat ze bevrijd waren. Zo vertelt Kapitein Keffer wat hij had gezien.

"We gingen vanuit het noorden het kamp binnen via de al doorgesneden prikkeldraad (...) Ik werd ontvangen door het kamphoofd, een voormalige gevangene (...) De organisatie van het kamp leek me zeer effectief, want een paar minuten later hoorde ik hoe mijn orders in zeven talen via de luidspreker werden doorgegeven. Toen ik de vergadering verliet, zag ik dat de poort bewaakt werd door gewapende overlevenden."